تبلیغات
منــــجــــی قــــــــرن - جلوه‏های رفتاری امام خمینی (ره) با كودكان و نوجوانان

 
  • مطالب ویژه
  • تازه ها
  • بهتر بشناسیم


منبع: ماهنامه دیدار آشنا، شماره 7

بازیگوشی كودكان

حمایت از آزادی و آمریت كودك خردسال در حدی كه به خود كودك و دیگران زیان نرساند نه تنها نكوهیده نیست‏ بلكه از دیدگاه تعلیم و تربیت اسلامی مطلوب و پسندیده نیز می‏باشد. لهذا نباید از شیطنت و عدم رعایت نظم و طاعت از ناحیه كودك خردسال، نگران بود.

رسول گرامی اسلام حضرت محمد صلی الله علیه و آله، همین نكته را به پدران و مادران یادآور می‏گردد كه اگر در فرزند خردسال خود حالاتی خارج از حدود نظم و نزاكت و بیرون از مرز طاعت و انقیاد و بالاخره طغیان و سرگشی كودكانه مشاهده كردند باید نسبت ‏به آینده او شادمان گردند، زیرا وجود حالت فعال و جوشان در كودك خردسال، نمایانگر فزونی خرد واندیشه و كابرد بیش‏تر و فزاینده آن در بزرگسالی اوست. (1)

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله می‏فرماید: «عرامة الصبی فی صغره زیادة فی عقله فی كبره (2) ; شیطنت و لجاجت كودك به هنگام خردسالی نشانه زیادی عقل و اندیشه او در بزرگسالی است.»

و یا صالح‏بن عقبه روایت می‏كند كه من از عبد صالح امام موسی‏بن جعفر علیه السلام شنیدم كه فرمود: «یستحب عرامة الغلام فی صغره لیكون حلیما فی كبره. ثم قال: لاینبغی الا ان یكون هكذا; (3) شایسته است، كودك به هنگام خردسالی، بازیگوش و پرتلاطم و متمرد باشد تا در بزرگسالی، صبور و شكیب گردد. سپس آن حضرت فرمود: سزاوار است كه كودك خردسال منحصراً این چنین بوده و بازیگوش و پرجنب و جوش باشد.»

اگر بازیگوشی و بازی‏طلبی كودك، سركوب نشود و بتواند به وسیله بازی‏های متنوع، جسم و جان خود را شاداب و پرنشاط سازد، در بزرگسالی از آدم‏های عصبی و تندخو و زود رنج و غیر طبیعی، نخواهد بود، بلكه آدمی معتدل و متین و توانمند خواهد بود. (4)

امام خمینی رحمه الله نیز كه آشنا به روحیات، حالات و مراحل رشد كودكان بودند درباره شیطنت و بازیگوشی بچه‏ها می‏فرمودند:«بچه شیطون است، او باید شیطنت كند و بچه‏ای كه

یك گوشه بیفتد و بخواهد، چهار زانو بنشیند، این بچه ی ‏بزرگ‏سال است، بچه نباید بنشیند و اگر یك‏جا نشست‏شما باید ببینید چرا نشسته و اگر خوابید ببینید چرا خوابیده بچه باید شیطنت كند» (5) رام و مطیع بودن و آرام و ساكت‏بودن كودك خردسال نباید به خاطر این‏كه والدین در سایه چنین حالتی در كودكانشان، از آرامش و آسایش بیش‏تری برخوردار می‏گردند این تصور را در آن­ها به وجود آورد كه كودك خردسال آن‏ها واجد سلامت و شخصیت مطلوبی می‏باشد، بلكه چنین كودكی یا بیمار است و یا این‏كه سرانجام شخصی خواهد شد كه سكوت و سازش و طاعت و تسلیم در برابر هر حق و ناحق، شیوه او خواهد گشت و چنین شخصی هرگز نمی‏تواند حقوق خود را از محیط خویش بگیرید. (6) و نیز روایت‏شده است كه زیرك‏ترین كودكان، كودكانی هستند كه از مدرسه ومحل درس گریزانند، یعنی بازیگوش هستند. (7) مجلسی دوم در ذیل این روایت، «عرامة‏» را به بداخلاقی و شیطنت و بالاخره شدت علاقه كودك به بازی و فرار از مدرسه تفسیر كرده و اضافه می‏كند كه این حالت در كودكان نشانه عقل و استقامت آن‏ها در بزرگسالی است و باید كودك این چنین باشد. اما اگر كودكی مطیع و بی‏جنب و جوش و به اصطلاح خوش اخلاق، آرام، سر به زیر و مانند بزرگسالان عمل نماید، در بزرگ‏سالی كم‏هوش و كم‏استقامت است. چنان‏كه این امر نیز به تجربه رسیده است. (8)

دكتر فریده مصطفوی درباره نوه‏های حضرت امام خمینی رحمه الله چنین می‏گوید:

«نوه‏های آقا همه شلوغ بودند، امام رحمه الله به دختر من كه از شیطنت‏بچه خود گله می‏كرد می‏گفتند: من حاضرم ثوابی كه تو از تحمل شیطنت‏حسین می‏بری، با ثواب تمام عبادات خود عوض كنم.» (9) و باز در همین رابطه خانم فرشته اعرابی نقل می‏كند: «گاهی اوقات كه من نزد امام رحمه الله می‏رفتم و پسرم را نمی‏بردم، می‏گفتند حسین را نیاوردی؟ می‏گفتم چون پسر من خیلی شیطونی و بدی می‏كند. می‏گفتند حسین بدی می‏كند؟ خوب بچه باید بدی كند، تازه این‏ها بدی نیست، بچه باید این كار را بكند، شما اشتباه می‏كنید، مگر بچه بدی می‏كند؟ می‏گفتم آخر فكر می‏كنم شما اذیت می‏شوید. می‏گفتند من از این‏كه شما بیایید و بچه‏هایتان را نیاورید، اذیت می‏شوم.» (10)

بنابراین طبق تعلیم و تربیت اسلام هیچ پدر و مادری حق ندارد روح بازیگوشی(شیطنت) و سرپیچی از اطاعت در دوران خردسالی كودك را دراو سركوب كند و به خاطر تامین آرامش و آسایش خاطر خویش كودكان سرشار و لبریز از نشاط و جنب و جوش را به موجودی مطیع، آرام، خموده و افسرده دل مبدل سازند. والدین نباید ظرفیت‏ها و استعدادهای كودكان خویش را كه از طریق همین بازی‏های متنوع و بچه‏گانه به ظهور می‏رسند، به خاطر آرامش و آسایش خویش سركوب نمایند. علمای تعلیم و تربیت، خصوصا نظریه‏پردازان روان‏شناسی بازی به این نتیجه رسیده‏اند كه بازی‏ها و تحركات بچه‏گانه، موجب رشد و پرورش قوای جسمانی، عقلانی، روانی، اجتماعی و اخلاقی كودكان می‏باشد. بنابراین وظیفه والدین است كه با غنا بخشیدن به محیط تربیتی كودك زمینه‏ای را فراهم نمایند تا استعدادهای بالقوه و خدادادی كودك شكوفا گردد. راجرز درباره نیاز كودك به كنجكاوی و كشف اشیا معتقد است كه: كودك در درون خود این استعداد و ادراك را دارد كه در مورد اشیا و چگونگی كاركرد آن‏ها كنجكاوی داشته باشد، به همین دلیل اسباب بازی‏هایش را می‏شكند و می‏خواهد درون اسباب‏بازی‏هایش را كشف كند و داخل آن را ببیند، این‏گونه فعالیت‏ها برای كودك بسیار رضایت‏بخش است چون به نیاز درونی پاسخ می‏دهد.

متاسفانه گروهی از والدین پاسخ‏هایی به كودك می‏دهند كه با نیاز وی به كنجكاوی و میل به كشف اشیا در تضاد است، این پیام‏ها به صورت كلامی ( تو بد هستی، اگر این‏گونه عمل كنی دوستت نداریم و...) یا غیر كلامی (اخم كردن، رو ترش كردن، لب گاز گرفتن و ...) ابراز می‏شوند.

كودك به خاطر تهدید و تحمیق‏هایی كه از سوی والدین می‏شود، از نیاز به كنجكاوی و كشف اشیا به خاطر این‏كه نیاز اساسی‏تری مثل محبت و توجه مثبت والدین را از دست ندهد، صرف‏نظر می‏كند. این‏جا مساله سرآغاز تحریف از مسیر رشد فطری و طبیعی كودك است، كه آثار مخرب و زیان‏باری بر روی سلامت روان‏ورشدتشخصیی‏كودك‏خواهدگذاشت.

متاسفانه عده‏ای از والدین كودكانی را می‏پسندند كه ساكت، آرام و مطیع باشند. این‏گونه والدین دوست دارند كودك خردسال آن‏ها، بزرگسالی كوچك شده باشد، غافل از این‏ كه، كودك است ‏با تمام ویژگی‏های كودكی و هرگز بزرگسالی كوچك شده نیست. كودك سالم از سلامت جسمی، ذهنی، عاطفی و روانی كافی برخوردار است، به طور طبیعی نیازهایی دارد كه او را از بزرگسالان جدا می‏كند; او به بازی و جست و خیز و ارتباط با هم‏سالان نیاز دارد و همه چیز را از دریچه‏های بازی می‏بیند. از احادیث و روایات اسلامی چنین استفاده می‏شود كه وجود شیطنت و بازی‏گوشی و حالت فعال و پر جنب و جوش در كودك ناشی از سلامت جسمی، ذهنی، عاطفی و روانی اوست و چنین كارهایی - به ویژه برای پسران كه از تحرك و انرژی بیش‏تری برخوردارند - امری طبیعی است و نباید موجب نگرانی والدین باشد بلكه باید با صبر و حوصله و تدبیر، این‏گونه رفتارها را تحمل كنند، هرچند باید آن‏ها را در مسیر صحیح خود هدایت كنند، تا این رفتارهای طبیعی آن‏ها به لاقیدی منتهی نشود. مثلا درست است كه كودك باید بازی كند اما باید یاد بگیرد كه به دیگران صدمه نزند، حیوانات را نیازارد، برای همسایگان مزاحمت ایجاد نكند، در پارك‏ها گل‏ها را پرپر نكند و... . تجربه نیز نشان داده است كه این‏گونه كودكان فعال و با نشاط و پرتحرك، اگرچه در دوران خردسالی برای والدین خود مشكلات و ناراحتی‏هایی ایجاد می‏كنند، اما در بزرگسالی از هوش و استقامت‏بیش‏تری برخوردارند. (11)

طبق تحقیقی كه توسط موسن و ساسمن (1980) و مرات بارت و دری بری (1981) انجام شده كودكانی كه پرجنب و جوش و بی‏قرار هستند وقتی كه بزرگ شدند و به مدرسه رفتند لزوماً بچه‏های شیطان و جنجال برانگیز نخواهند بود. (12)

پی‏نوشت‏ها: 
1- حجتی كرمانی، سید محمدباقر، سه گفتار پیرامون برخی از مسائل تربیتی اسلام، ص 65 
2- بحارالانوار، ج 4، ص 378 
3- منبع 2، ص 379 
4- بهشتی، احمد، اسلام و بازی كودكان، ص 85 
5- مجله آشنا، ص 30 به نقل از روزنامه اطلاعات، شماره 19631 
6- حجتی كرمانی، پیشین، ص 66 
7- بحارالانوار، ج 4، ص 379 
8- حجتی كرمانی، سید محمدباقر، اسلام و تعلیم و تربیت، ج 1، ص 252 
9- ستوده، امیررضا، پا به پای آفتاب گفته‏ها و ناگفته‏ها از زندگی امام خمینی رحمه الله، ج 1، ص 107 
10- اعرابی، فرشته، مجله سروش، ص 20 
11- سادات، محمدعلی، راهنمای پدران و مادران، ج 2، ص 61 تا 63 
12- ماسن، هنری و همكاران، رشد شخصیت كودك، ص 165 (ترجمه مهشید یاسایی)





طبقه بندی: مــــنجــــی قــــــــرن،  زندگی امــام خمینی(ره)،  خاطرات مرتبط با امام(ره)، 
برچسب ها: امام خمینی، رفتار، امام خمینی (ره)،  
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 26 شهریور 1392 توسط وحید
تمامی حقوق مطالب برای منــــجــــی قــــــــرن محفوظ می باشد